Bir sabah uyanıp aynaya baktım ve gördüğüm simanın bana ait olmadığını hissettim. Kimdi bu?
Kendine yabancılaşmak böyle bir şey miydi?
Sartre, l’existence précède l’essence der; yani varoluş özden önce gelir. Bu, insanın doğduğundan beri süregelen bir özünün olmadığı anlamına gelir. Yani biz, kendi seçimlerimizle kim olduğumuzu buluruz, kendimizi yaratırız. Ama işte tam olarak bu noktada yabancılaşma başlar. Bu özgürlüğün ağırlığı insanı korkutur ve kişi kendini yaratma sorumluluğunu reddeder. Başkalarının tanımladığı rollerde hayat bulur kişiliği ve kendine uygun olmayan kalıplara sığmaya çalışır. Böyle bir durumda kişi, olmak istediği kişiye değil, toplumun gözündeki kendine dönüşür. Özgürlükten kaçar. Sartre buna mauvaise foi, yani kendini kandırmak der. “Ben buyum, elimden bir şey gelmez, böyle yaratılmışım.” tarzında cümleler kuran kişi, kendi özgürlüğünü ve iradesini inkâr eder. Artık kendi varoluşunu belirleme yetkisini başkalarına vermiştir.
İnsan, kendisi olmaktan korktuğu için başka bir insana dönüşür.
Başkalarının bizi görmesi artık bizi bir nesneye dönüştürür. İnsan kendi varlığını kendi tanımlayamaz ve o an “ben” olmaktan çıkar.
Camus’nün dediği gibi, insan bazen kendine bile yabancı bir varlıktır. Bu yabancılaşma sessiz bir şekilde ilerler; çünkü insan çoğu zaman kendine yabancılaştığının farkında bile değildir. Bir sabah uyanıp aynaya bakar ve başkalarının beklentileriyle şekillenmiş, kendisi olmadan boşa geçmiş bir hayat yaşadığının farkına varır. Nietzsche ise maskelerden bahsederken aslında tam da bunu söyler: “Uzun süre bir maske takarsan, altındaki yüzü unutursun.” İnsan, ait olmadığı rollere kendini kaptırırken, en sonunda o maskenin kendi yüzü olduğuna inanmaya başlar.
Oysa ki insan, Sartre’ın dediği gibi, özgür olmaya mahkûmdur. Yani kendi benliğini, başkalarının belirlediği rollere bürünerek değil de kendi iradesiyle, kendi seçimleriyle var etmek zorundadır. Kendine yabancılaşmaktan kurtulmanın yolu da budur zaten: kendi varlığının, kendi kişiliğinin bütün sorumluluğunu üstlenmek.
Ve belki de kendine dönüş, bir sabah o aynaya baktığında her şeyi fark etmekle başlar.
Yorumlar
Yorum Gönder