Devlet Neden Cezalandırır?: Cezanın Teorileri

Devlet Neden Cezalandırır?: Cezanın Teorileri

“ Ceza Kanununun amacı; kişi hak ve özgürlüklerini, kamu düzen ve güvenliğini, hukuk devletini, kamu sağlığını ve çevreyi, toplum barışını korumak, suç işlenmesini önlemektir. Kanunda, bu amacın gerçekleştirilmesi için ceza sorumluluğunun temel esasları ile suçlar, ceza ve güvenlik tedbirlerinin türleri düzenlenmiştir.”

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, ceza hukukunun amacını 1. maddesinde ortaya koymuştur. Kanun metnine bakıldığında, ceza hukukunun yalnızca suç işleyen kişiye yaptırım uygulamayı değil; kişilerin hak ve özgürlüklerini, kamu düzenini ve toplumun barışını da korumayı amaçladığı görülmektedir. Ancak bu hükmün arkasında, hukuk tarihinin en eski ve en temel tartışmalarından biri yatmaktadır:

Devlet neden cezalandırır?

Bir suç işlendiğinde suçluya ceza verilmesi çoğu vakit suçun kaçınılmaz bir sonucudur. Fakat bizim açımızdan şuan önemli olan cezanın verilip verilmemesi değil,keza bu da önemlidir,cezanın hangi amaçla verildiğidir. Devlet, cezayı yalnızca suçun karşılığını vermek için mi uygular? Suç işleyen kişiyi yeniden topluma kazandırmayı mı hedefler? Yoksa cezalandırma yoluyla diğer bireyleri suç işlemekten caydırmayı mı amaçlar?

Farklı dönemlerde farklı hukukçular,filozoflar bu soruları farklı biçimlerde yanıtlamaya çalışmıştır. Bu farklı düşünceler de cezanın teorilerini oluşturmuştur. Cezanın teorileri,devletlerin cezalandırma yetkilerinin hangi felsefi ve hukuki temellere dayandığını açıklamaya çalışan düşünsel yaklaşımlardır. Farklı bir ifadeyle bu teoriler yalnızca cezanın ne olduğu sorusu ile ilgilenmek yerine hangi amaçlara ve kimlere hizmet ettiği gibi sorulara cevap bulmaya çalışıyor.Toplumların tarih boyunca değişen politik anlayışları,hukuka bakış açıları ve adalet kavramının tanımları şüphesiz farklı ceza teorilerinin ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir. Bu teoriler genel olarak 3 ayrı başlıkta incelenir:

• Mutlak Teoriler
• Nisbi Teoriler
• Karma Teoriler

1.Mutlak Teoriler:

"Bir sivil toplum, tüm üyelerinin rızasıyla dağılacak olsa bile, hapishanede kalan son katil öncelikle infaz edilmelidir." (Immanuel Kant )

İlk okunduğunda gayet katı olan bu ifade,mutlak ceza teorisinin temelini oluşturur. Kant’a göre ceza topluma fayda sağlamak amacıyla değil, işlenen suça gereken karşılığı vermek içindir.Dolayısıyla suçlu, başkalarını caydırmak veya herhangi bir toplumsal fayda sağlanması için değil yalnızca suçunun bedelini ödemesi için cezalandırılır.

Kant’ın bu yaklaşımı devletin cezalandırma yetkisi ,adaletin tecelli etmesi gerekliliğine dayanır.

Mutlak teoriler,adalet duygusunu temele almaları bakımından çok güçlü bir temele sahiptirler.Zira az evvel de söylediğim gibi bu yaklaşıma göre suç işleyen kişinin cezalandırılması ,toplum faydasından bağımsız olarak başlı başına adaletin bir gereğidir. Ancak bu teori suçlunun topluma yeniden kazandırılması için bir çözüm sunmaz ve cezalar suç oranının düşürülmesine de bir katkı sağlamaz. Kanaatimce bu durum, mutlak teorilerin en önemli eleştiri noktalarından birini oluşturmaktadır.

Mutlak teorilere karşı bu eleştiriler, zaman içerisinde cezanın amacının geleceğe yönelik fayda sağlamak olduğunu savunan nisbi teorilerin ortaya çıkmasına zemin oluşturmuştur.

2.Nisbi Teoriler:

Mutlak teorilerin aksine nisbi teorilerde cezanın amacı işlenen suça karşılık vermek değil,ileride başka kişilerce tekrar aynı suçların işlenmesini önlemektir.Nisbi teoriler cezanın suç işlenmesini önleyici işlevini esas alır bu sebeple genel önleme ve özel önleme olarak 2 ayrı başlıkta incelenir.

Genel önleme kısaca bir suçluya verilen ceza ile toplumdaki diğer bireylerin bu suçu işlemekten caydırılmasıdır.Örneğin hırsızlık suçuna öyle bir ceza verilmeli ki kimse hırsızlık yapmaya cesaret edemesin. Bu görüşün önemli temsilcilerinden biri Paul Johann Anselm von Feuerbach ‘dır.

Feuerbach'ın ceza hukuku anlayışının merkezinde hukuki belirlilik yer alır. Hukuki belirlilik,hukuk devletinin temel ilkelerinden biridir. Bu kavrama göre birey neyin hukuka uygun olduğunu neyin hukuka aykırı olduğunu önceden öngörebilmelidir. Bunların kanunda açıkça belirtilmesi ve kime göre?neye göre?gibi sorulara mani olacak biçimde açıklanması gerektiğini savunur. Yani kısaca Feuerbach, suçların ve bunlara uygulanacak cezaların önceden kanunla belirlenmiş olması gerektiğini savunmuştur. Ona göre cezanın caydırıcı olabilmesi, bireylerin hukuki sonuçları önceden öngörebilmesine bağlıdır. Cezanın temel amacı, işlenmiş bir suça karşılık vermekten ziyade yeni suçların işlenmesini önlemektir. Bir kişiye verilen ceza yalnızca o kişiyi değil, bu cezayı gören toplumdaki diğer bireyleri de suç işlemekten caydırmayı hedeflemektedir. İşte bu nedenle bu anlayışa genel önleme deniyor.

Genel önleme,toplumun geneline yönelikken özel önleme doğrudan suç işleyen bireye yöneliktir.

Özel önlemenin temel amacı;suç işleyen bireyin tekrar suç işlemesini önlemek,suç işleyen bireyi topluma kazandırmaktır. Bu teoride cezalar yalnızca yaptırım olarak görülmez,suç oranlarının düşürülmesi adına da çözümler sunar.



Gördüğümüz gibi suçlular topluma kazandırılmaya çalışılmadığında tekrar suç işlemeye meyilli oluyorlar ve suç oranları giderek artıyor.Bu nedenle modern ceza infaz sistemlerinde eğitim faaliyetleri, meslek edindirme programları ve psikolojik destek gibi uygulamalar, özel önleme anlayışının bir sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bununla birlikte özel önleme teorisi de eleştirilerden tamamen uzak değildir. Her suçlunun aynı yöntemlerle topluma kazandırılmasının mümkün olmaması ve bazı suç tiplerinde bu amacın gerçekleştirilememesi, teorinin zayıf yönleri arasındadır. Kanaatimce nispi teoriler, mutlak teorilere kıyasla cezanın toplumsal işlevini daha geniş bir bakış açısıyla ele aldığı için en çözümcül teoridir.

3.Karma Teoriler

Mutlak teoriler yalnızca adaletin sağlanmasını,nisbi teoriler ise toplumcu faydayı ele almıştır. Fakat iki yaklaşım da zamanla tek başına yetersiz kalmıştır. Bu teorilere göre cezanın tek bir amacı yoktur. Cezalar hem işlenen suça karşılık vermek için hem de diğer bireyleri bu suçları işleme fikrinden uzak tutmak için vardır. Aynı zamanda bu teoriye göre ceza,suçlunun tekrar topluma kazandırılmasına da hizmet etmelidir.

Günümüzde Türk Ceza Hukuku da aralarında olmakla beraber birçok hukuk sistemi büyük ölçüde bu anlaşıyı benimsemiştir.

Sonuç olarak devletin neden cezalandırdığı sorusuna verilebilecek tek ve net bir cevap vermek mümkün değildir.

"Devlet neden cezalandırır?" sorusunun kesin bir cevabı yoktur. Çünkü bu soruya verilen her cevap, yalnızca cezanın amacını değil; adalet anlayışımızı, hukuk devletine bakışımızı ve nasıl bir toplumda yaşamak istediğimizi de yansıtmaktadır.

Kaynakça:

5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu

Sururi Aktaş,Cezalandırmanın Amacı Üzerine



Havva Begüm Tokköz,Cezalandırmanın Amacı ve Bu Bağlamda Ütopyalar Üzerine Bir Değerlendirme